| |
NEY EĞİTİMİ
Ney eğitiminde en önemli unsurların başında köklü ve saygın bir meşk silsilesine mensup ve yetkin bir eğitmenden ders alma imkanını temin etmek gelir.Tasavvuf ve ezoterik felsefelerde, usta-çırak ilişkisi esastır. Bu usta- çırak ilişkisine batılı felsefelerde inisiasyon, tasavvufta ise süluk denir. Süluk (İngilizce silk:ip,ipek v.b) yol tutmak, irşad yolu demektir. Bu eğitim sistemi ise, sadece müzik eğitimiyle kalmayıp, aynı zamanda kişinin genel gelişimini kapsayan bir süreçtir. Meşk, geleneksel bir eğitim sistemi olup, ustanın denetimi ve yönlendirmesi altında , sabır göstermeye dayalı ,uzun ve zorlu bir eğitilme yöntemidir. Ney derslerinin omurgasını “ustayı dinlemek “ teşkil eder. Usta,öğrencisine ,”sır” olarak adlandırabileceğimiz sanatsal incelikleri çeşitli koşullar altında sunar. Sırlar, daha çok öğrencinin olgunluk aşamaları ve hak edişiyle orantılı olarak verilir. Zira, öğrenci tarafından sindirilemeyip anlaşılamayan sırlar faydadan çok zarar verir. Öğrenci,üstadı ile yaptığı derslerin dışındaki boş zamanlarında,yine hocasının denetimi ve yönlendirmesi altında müziğin tamamlayıcı argümanları olan nazariyat (müzik teorisi), nota, solfej, müzik tarihi, v.b. bilgileri araştırıp öğrenmekle mükelleftir. Yine, işin yalnızca tasavvufi yönüne sığınmayıp, bireysel çalışmalarında da teknik eğitime ağırlık vermesinin faydası vardır. Zira her şeyi üstatdan beklemek doğru olmaz. Kuşkusuz ki felsefe ve tasavvuf, ney için bir üstünlüktür. Ancak pratik.teorik ve teknik çalışma ve araştırma olmadan, kuru kuruya bir felsefenin hiçbir anlamı yoktur. Bu açıdan tıpkı diğer enstrümanlardaki gibi bir çalışma şeklinin de olduğunu kabul etmek gerekir.
NEYİN ORGANOLOJİK TARİHÇESİ
Ney enstrümanı ile ilgili olduğu düşünülen ilk kanıtlara, Mezopotamyada yapılan arkeolojik kazılarda rastlanmıştır.Tabletlerde adı geçen “NA” adı verilen bir nefesli çalgı ,do,re,mi,fa diyez,sol,la,si seslerini verebiliyordu. Etimoljik açıdan bakıldığında, Sümerce “NA”kelimesi ile ney kelimesi arasındaki benzerlik dikkat çekicidir. Bu arada yine etimoljik olarak bakıldığında NEY Kelimesi nin Arapça “pişmemiş, çiğ, ham et” anlamına gelmesi, işe ayrı bir felsefi ve tasavvufi boyut kazandırmaktadır. Çünkü, tasavvuf un gayesi çiğ olanı pişirmek, ham olanı olgunlaştırmaktır.
Türkler, Acemler ve Araplarda hemen hemen eş zamanlı olarak Ney sazına rastlanmaktadır.Özellikle Türklerde, sadece salt olarak ney enstrümanını kast etmeyecek şekilde ney kelimesinin içinde geçtiği, ancak neyden farklı pek çok enstrümana da rastlanmıştır.Örneğin:
Nay-i enban:Tulumlu ney,gayda
Nay-i ruyine:Savaşlarda çalınan bir tür tunç boru
Nay-i Türki:Zurna benzeri bir enstrüman
Türk müziğinin öncü ve ekol müzikologlarından Abdülkadir Meragi(14-15.Yüzyıl), edvarında, ney enstrümanını sınıfandırmıştır.Yine İranlılar da ney sazını sınıflandırmıştır. Bu sınıflandırmalar, o dönem için sazın evrimsel gelişmişliği(organolojisi) ve popülaritesi adına önemli ipuçları vermektedir.
Türklerin Anadolu’ya gelişi ve yerleşik hayata geçmesiyle birlikte ney sazının tasavvufa mal olan üst kimliği oluşmaya başlar; bir nevi felsefe ve dayanışma kulubü rolü üstlenen tarikatların ayinlerinin vazgeçilmez sazı haline gelir; özellikle de Mevlana Celaleddin Rumi (1207-1273)’nin tasavvuf anlayışını baz alarak kurulan Mevlevi Tarikatı(Mevlevilik)’nda korunur ve gelişir. Ney enstrümanı günümüzde, Mevleviliğin hemen hemen tüm dünyada tanınması ve hatta, başta batılılar olmak üzere pek çok yabancı tarafından benimsenmesi ile evrensel kimliğini ilan etmiştir.
NEY’İN KARİZMASI
Ney sazının tasavvufla bütünleşen kimliği , ustaya teslim olmaya dayalı ve aynı zamanda ruhu olgunlaştırmayı da hedefleyen ,köklü bir eğitim anlayışını beraberinde getirmiştir.Kısacası ney üflemedeki gelişme ile insani gelişme arasında paralellik arzu edilir.Yukarda da arz ettiğimiz gibi sade,yalın yapısı dünyevi ihtirasları terk etmişliği ve alçakgönüllülüğü temsil ederken sesi de manevi zenginliği anlatır.Kişinin tekamül aşamaları kamışın boğumlarında tezahür etmiştir. Yine üzerindeki delikler ve başparesi dahil olmak üzere sayısız köprüler kurulur , ney-insan ve tasavvuf arasında.Bu nedenle,ney ve neyzen bir bütünü teşkil eder.Bu bütünlük evrendeki bütünlüğün sembolizmasıdır.
Ney Dersleri nin mahiyeti şöyle özetlenebilir
İnisiasyon (süluk): Usta-çırak ilişkisi vardır. Sırlar (mesleki incelikler) vardır. Sırlar öğrenciye hak edişiyle orantılı verilir. Ustaya teslimiyet şarttır. “Ustadan el almak” bir anlamda yeterlilik koşuludur. Ama unutulmaması gereken önemli husus, olgunlaşmanın sonu olmadığı için ney üflemenin bir diploması olamayacağı gerçeğidir.
Ezoterizm (içsellik): Madde değil mana ve içerik esastır. Bu manevi değerler zaman zaman çeşitli sembollere izafe edilebilir (Örneğin: Ney enstrümanı bedeni, nefes ise bedene can veren ruhu sembolize edebilir).
Meşk: Ustayı dinlemek esastır. Ustayı etüt eğitmeni olarak algılamak yanlış olur. Bu noktada ustanın öğretici fonksiyonu, öğrenciye işin ruhunu, mantığını ve sebat etme yönünü aşılaması, araştırmayı sevdirmesidir. Öğrenci, üstadın yönlendirmesi altında, musiki temelini, kendi çaba ve araştırmalarıyla inşa etmelidir. Uzunca zaman bir arada olma imkanını sağladığı üstadını ziyadesiyle dinleyerek de icrasına ruh kazandırmalıdır.
Meşk Silsilesi: Genel olarak, felsefi, sanatsal, bilimsel ve mesleki birikimler, usta-çırak ilişkisi çerçevesinde gelecek kuşaklara nakledilir.Zamansal kopukluk ve süreksizlik olmadan, bilgi ve tecrübeye dayalı öğretinin sonraki kuşaklara iletilmesine “meşk silsilesi” denir (Bir meşk silsilesinde çırak bir sonraki kuşağın ustası olur. Onun yetiştireceği çıraklar da sonraki nesillerin ustası olur. Bu durum böylece sürüp gider). Bu yöntemle pek çok öğreti, tarih sahnesinden silinmeyip korunumlu bir şekilde günümüze kadar ulaşmayı başarmıştır.
Teknik: Ney enstrümanının tıpkı diğer enstrümanlarda olduğu gibi etüde dayalı teknik bir yönünün olduğu unutulmamalıdır.Ney öğrencisinin bu tür çalışmaları kendi çabalarıyla halletmesi eğitmeninin de öğretme arzusunu perçinler.Eğitmeniyle üst düzeyde çalışmalar yapmanın zeminini hazırlar. Nota ve nazariyat da ney eğitiminin mekanik kısmının tamamlayıcı argümanlarıdır.
KAYNAKÇA:Itri İmanlı
(Yukarıdaki bilgilerden kaynak gösterilmeden alıntı yapılması yasaktır) |
|
|
|
|
|
|
